Ân nghĩa xứ Tuyên và hạt mầm hội họa bên giá vẽ của cha
Nhiều người trong giới mỹ thuật khi nhắc đến họa sĩ Trần Công Dũng (sinh năm 1969) thường nhớ ngay đến biệt danh “Dũng Dị” — cái tên thân mật mà bạn bè và đồng nghiệp đặt cho anh bởi lối tư duy tạo hình độc bản, không chịu đi theo những lối mòn sẵn có. Thế nhưng, ẩn sau vẻ ngoài phong trần và cá tính sáng tạo mạnh mẽ ấy lại là một tâm hồn giàu hoài niệm, được nuôi dưỡng từ chiếc nôi nghệ thuật gia đình ấm áp.
Trần Công Dũng là con trai của cố nhạc sĩ tài hoa Trần Công Khanh — tác giả của nhiều ca khúc đi cùng năm tháng, nổi bật là nhạc phẩm “Đêm trăng sông Lô”. Trong ký ức của anh, người cha không chỉ hiền lành, hết mực yêu thương vợ con và say mê âm nhạc, mà còn là một người đam mê hội họa thực thụ. Những bức tranh cha anh vẽ về phong cảnh núi rừng và con người Tuyên Quang đã sớm in sâu vào tâm trí cậu bé Dũng thuở nhỏ, khơi dậy năng khiếu hội họa bẩm sinh.
Tuổi thơ của Trần Công Dũng gắn liền với những năm tháng gian khó mà nghĩa tình nơi thị xã Tuyên Quang. Anh vẫn nhớ như in những ngày thiếu thốn khi cơm chưa đủ no, phải theo mẹ đi gánh từng đôi nước ở xa, và những bữa hàng xóm láng giềng nhường nhau từng bát gạo. Chính cái tình, cái nghĩa mộc mạc của con người miền sơn cước ấy đã trở thành mạch nguồn cảm xúc âm ỉ chảy trong suốt sự nghiệp cầm cọ của anh sau này.
“Với tôi, những hình ảnh quê hương là miền ký ức êm đềm, thật đẹp của tháng năm gian khó nhưng đong đầy nghĩa tình. Những con người, khung cảnh, vật dụng xưa cũ ấy đều được lưu giữ trong tôi và đi vào tác phẩm một cách tự nhiên nhất.”
Năm 1985, Trần Công Dũng thi đỗ vào Trường Cao đẳng Nhạc họa Trung ương. Tốt nghiệp ra trường, chàng họa sĩ trẻ trở về Tuyên Quang mở một cửa hiệu nhỏ, mưu sinh bằng nghề vẽ quảng cáo và vẽ tranh truyền thần. Cả ngày tất bật với công việc mưu sinh, chỉ khi màn đêm buông xuống, anh mới thực sự sống cho riêng mình bên toan vẽ và những gam màu bột để giải tỏa bao trăn trở trước cuộc sống.
Bước ngoặt lớn đến vào năm 1988 khi cả gia đình anh chuyển về Thái Bình sinh sống. Nỗi nhớ quê hương Tuyên Quang da diết đã thôi thúc chàng thanh niên ngoài đôi mươi biến cảm xúc thành hành động: anh quyết tâm ôn luyện và thi đỗ vào Khoa Sơn mài – Trường Đại học Mỹ thuật Việt Nam, chính thức bắt đầu hành trình lập nghiệp và khẳng định tên tuổi tại Hà Nội.
Từ phương châm “Lấy ngắn nuôi dài” đến bậc thầy đa chất liệu
Ít ai biết rằng, trước khi toàn tâm toàn ý với chất liệu sơn mài "khó chiều", Trần Công Dũng đã có một thời kỳ rực rỡ với dòng tranh khắc gỗ, điêu khắc và gốm. Với phương châm "lấy ngắn nuôi dài", thuở mới ra trường, anh miệt mài khắc những bức tranh gỗ kích thước nhỏ bán cho du khách nước ngoài với giá từ 20 – 30 USD để tích lũy nguồn lực nuôi dưỡng những ý tưởng nghệ thuật lớn lao hơn.
Vào thời kỳ hưng thịnh, tranh khắc gỗ của Trần Công Dũng với các tác phẩm nổi tiếng như Mốt, Hưng phấn, Bình minh, Gió thổi, Thịnh vượng... đã có mặt tại hơn một chục gallery uy tín khắp phố cổ Hà Nội. Chính kỹ thuật khắc gỗ đòi hỏi sự khúc chiết của đường nét, sự mạnh mẽ của mảng miếng âm – dương đã rèn luyện cho anh một tư duy bố cục sắc sảo. Khi chuyển sang sơn mài, anh mang toàn bộ thế mạnh tạo hình của đồ họa khắc gỗ kết hợp với chiều sâu thăm thẳm của sơn ta, tạo nên một ngôn ngữ hội họa rất riêng: vừa dí dỏm, sắc sảo, vừa trầm mặc, sâu lắng.
Công chúng yêu nghệ thuật Việt Nam đặc biệt ấn tượng với hai chuỗi đề tài lớn làm nên thương hiệu “Dũng Dị”:
Series “Những cánh cửa gỗ trăm năm”:
Anh mải miết vẽ trên chính những cánh cửa gỗ truyền thống bạc màu thời gian còn sót lại qua hàng thế kỷ, giữ lại từng vết nứt của thớ gỗ và phủ lên đó lớp sơn mài đằm sâu như một cuộc đối thoại với quá khứ.
Motip “Chiếc xe đạp mưu sinh”:
Hình ảnh những chiếc xe đạp cũ kỹ oằn mình chở hàng hóa trên phố thị được anh khắc họa đầy nhân bản, sinh động như chính dáng hình tảo tần của những người lao động bình dị.
Đưa sơn mài bước ra khỏi tháp ngà để hiện diện trong đời sống đương đại
Nếu nhiều họa sĩ chỉ coi sơn mài là chất liệu của những bức tranh khổ lớn treo trong phòng triển lãm sang trọng, thì Trần Công Dũng lại nung nấu một khát vọng gần gũi hơn: đưa chất liệu dân gian như khắc gỗ, sơn mài, khảm trai bước thẳng vào đời sống hàng ngày.
Anh từng chia sẻ: "Trong lĩnh vực sơn mài, kích thước tranh hay chất liệu không phải là điều tôi quá quan trọng trong sáng tác, mà là vẻ đẹp của mỗi tác phẩm". Vì thế, bên cạnh những bức tranh hội họa giá trị cao được các nhà sưu tầm trong và ngoài nước (từ Việt kiều Đức đầu tư chuỗi khách sạn tại Hội An cho đến các trung tâm đấu giá nghệ thuật như Area 75 Art & Auction) săn đón, người ta vẫn thấy một họa sĩ Trần Công Dũng tỉ mẩn ngồi vẽ tay, cẩn từng mảnh vỏ trứng, vỏ ốc lên những vật dụng nhỏ xinh như chiếc đĩa trang trí, hộp đựng trang sức, bình hoa, hay những chú cá gỗ treo tường.
Tại Trang Studio – Lacquer Village, dấu ấn sáng tạo của Giám đốc Nghệ thuật Trần Công Dũng hiện lên rõ nét qua hai bộ sưu tập chủ đạo:
Đàn Cá Gỗ Sơn Mài Ngẫu Hứng:
Hàng trăm phôi gỗ tự nhiên đẽo dáng cá thon dài được anh biến thành những "toan vẽ mini". Trên mỗi chú cá là sự bùng nổ của bảng màu khoáng (xanh lam, đỏ son, vàng thổ, xanh cổ vịt) kết hợp cùng kỹ thuật cẩn vỏ trai biển lấp lánh làm vảy và đắp vỏ trứng rạn tự nhiên.
Đĩa Tròn Di Sản: Cây Sự Sống, Bươm Bướm Khảm Ốc & 12 Con Giáp:
Những đóa sen và Cây Sự Sống được cách điệu tối giản, rực rỡ trên nền vỏ trứng nhuộm màu đỏ son; Bươm Bướm Khảm Ốc xà cừ ngũ sắc trên nền sơn nhăn vàng hổ phách; hay hệ thống 12 Con Giáp (Rắn, Ngựa, Khỉ, Dê, Hổ...) thếp bạc mang đậm âm hưởng tranh khắc dân gian nhưng vô cùng sang trọng khi đặt trong không gian nội thất hiện đại.
Mở rộng cánh cửa xưởng vẽ — Khi người nghệ sĩ trở thành người truyền lửa
Không giữ bí quyết nghề cho riêng mình, hơn một thập kỷ qua, họa sĩ Trần Công Dũng luôn mở rộng cánh cửa xưởng đón hàng nghìn lượt du khách quốc tế và các bạn trẻ yêu văn hóa đến "học sáng tác" để hiểu tận gốc giá trị của sơn mài Việt Nam.
Đồng hành cùng nhà đồng sáng lập Nguyễn Thị Thu Trang và Nghệ nhân Nguyễn An Định (40 năm tuổi nghề) tại Trang Studio – Lacquer Village (Làng nghề khảm trai – sơn mài Chuyên Mỹ, Hà Nội), họa sĩ Trần Công Dũng trực tiếp thiết kế các mẫu phôi trải nghiệm và tận tình hướng dẫn du khách cách cảm nhận chất liệu: từ cách đặt mảnh vỏ trứng sao cho vết rạn tự nhiên nhất, cách phối sắc độ của vỏ trai biển, cho đến khoảnh khắc mài dưới nước để đánh thức ánh sáng ẩn sâu dưới lớp sơn ta.
“Điều tôi mong mỏi nhất là ngày càng có nhiều người, đặc biệt là các bạn trẻ và bạn bè quốc tế, được trực tiếp chạm tay vào sơn ta, vỏ trứng, vỏ trai. Khi tự tay làm ra một tác phẩm nho nhỏ ngay tại xưởng hoặc qua những bộ Kit mang về nhà, họ sẽ hiểu vì sao nghề truyền thống của cha ông chúng ta lại kỳ diệu đến thế.”
Hồ sơ tóm tắt — Họa sĩ Trần Công Dũng
- Họ và tên
- Trần Công Dũng (Bút danh: Dũng Dị | Chữ ký tác phẩm: T.C. DUNG)
- Năm sinh
- 1969 tại Tuyên Quang (Con trai cố nhạc sĩ Trần Công Khanh)
- Đào tạo
- Trường Cao đẳng Nhạc họa Trung ương (1985); Khoa Sơn mài – Trường Đại học Mỹ thuật Việt Nam
- Sở trường chất liệu
- Sơn mài truyền thống & đương đại, khảm trai – ốc biển, cẩn vỏ trứng, tranh khắc gỗ, điêu khắc, gốm
- Tác phẩm tiêu biểu
- Sen tàn, Hội làng, Mốt, Hưng phấn, Bình minh, Gió thổi, Thịnh vượng, Series Cánh cửa cổ, Series Xe đạp, Bộ sưu tập Đàn Cá Gỗ Sơn Mài & Đĩa Tròn Linh Vật
- Vai trò hiện tại
- Đồng sáng lập & Giám đốc Nghệ thuật tại Trang Studio – Lacquer Village (Làng nghề khảm trai – sơn mài Chuyên Mỹ, Hà Nội)
Gặp gỡ và tự tay chế tác tác phẩm sơn mài theo thiết kế của Họa sĩ Trần Công Dũng.
Xưởng đón khách tất cả các ngày trong tuần tại Làng nghề khảm trai – sơn mài Chuyên Mỹ, xã Chuyên Mỹ, Hà Nội.